پنل کاربری
معرفی مجموعه ها
معرفی حوزه های علمیه
آمار سایت
    
    آمار بازدید
    بازدید امروز: 273
    بازدید دیروز: 280
    بازدید ماه:273
    بازدید سال:41912
    بازدید کل:1513007

ماه رمضان ماه مهمانی خدا

ماه رمضان ماه مهمانی خدا

 

رَمَضان یا رَمَضان‌ُ المُبارَک نام نهمین ماه سال قمری که روزه در آن بر مسلمانان واجب است. بنا بر برخی آیات، قرآن در این ماه و در شب قدر نازل شده است. این ماه تنها ماهی است که نام آن به صراحت در قرآن کریم آمده و گرامی داشته شده است.

این ماه، نزد مسلمانان احترام و جایگاه ویژه‌ای دارد. از مهم‌ترین عبادت‌های این ماه، تلاوت قرآن، اِحیای شبهای قدر (شب زنده‌داری)، دعا و استغفار، افطاری‌دادن و کمک به نیازمندان است.

حضرت علی(ع)، نخستین امام شیعیان در بیست و یکم ماه رمضان به شهادت رسیده است.

نام رمضان

کلمه «رَمَضان»، مصدر از ماده «ر‌م‌ض» به معنای شدت گرما، ریگ سوزان و سوختن پا از گرمای زمین به کار رفته است.[۱] برخی لغت‌شناسان برآن‌اند که علت نامگذاری آن ماه خاص به رمضان، شدت گرمای فصلی است که ماه در آن قرار داشته است و این نامگذاری ارتباطی با تکلیف روزه ندارد و رمضان پیش از اسلام نیز نام این ماه بوده است.[۲]

طبق روایتی از پیامبر(ص) که در منابع غیر حدیثی آمده است، رمضان، یکی از اسماء الهی است و برای اشاره به ماه رمضان، باید از عبارت ماه رمضان استفاده شود.

ماه رمضان در قرآن

واژه رمضان یک بار در قرآن ذکر شده[۴] و تنها ماهی است که نام آن در قرآن آمده است. شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِّلنَّاسِ وَبَینَاتٍ مِّنَ الْهُدَیٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْیصُمْهُ ۖ... (ترجمه: ماه رمضان [همان ماه‌] است كه در آن، قرآن فرو فرستاده شده است، [كتابی] كه مردم را راهبر، و [متضمّن‌] دلایل آشكار هدایت، و [میزان‌] تشخیص حق از باطل است. پس هر كس از شما این ماه را درک كند باید آن را روزه بدارد، و كسی كه بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن،] تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد]...)[ بقره–۱۸۵]

ماه رمضان در روایات

پیامبر اکرم(ص) در خطبه شعبانیه فضایلی را برای این ماه بر شمردند از جمله این که مردم در آن ماه به مهمانی خدا دعوت شده‌اند. شب قدر در این ماه و بهتر از هزار ماه است. احیا و نمازگزاردن در یک شب از شب‌های آن برابر با نماز هفتاد شب در ماه‌های دیگر است. ماه صبر است و پاداش صبر بهشت خداست. ماه همدردی است. ماهی است که روزی بندگان مؤمن افزون می‌شود. پاداش آنکه در این ماه مؤمنی را افطار دهد، برابر با آزادکردن بنده است.[۵] هم چنین ایشان، این ماه را ماهی می دانند که اگر ارزش آن شناخته شود انسان آرزو می‌کند تمام سال رمضان باشد؛ طبق سخن پیامبر(ص)، ماه رمضان،ماه بسته‌شدن درهای جهنم، ماه گشوده‌شدن درهای بهشت و ماه به زنجیر کشیده شدن شیاطین است.

علاوه بر سخنان پیامبر(ص)، در روایات متعددی از معصومین(ع)، فضایل بسیاری برای این ماه نقل شده است. برخی از این اوصاف عبارت‌اند از:

  • ماه مغفرتی که اگر بنده‌ای در آن بخشیده نشود امیدی به آمرزش او در سایر ماه‌ها نیست؛
  • ماه نزول کتاب‌های آسمانی
  • ماه خدا
  • ماه رحمت و بخشایش الهی
  • ماه سوختن گناهان
  • ماه گشوده شدن درهای آسمان
  • ماه مضاعف شدن پاداش‌ها

بر اساس حدیثی از امام صادق(ع)، خوش اخلاقی در این ماه باعث ثبات قدم شخص بر روی پل صراط خواهد شد.

وقوع صیحه آسمانی در این ماه

در روایات آمده است «صیحه آسمانی» -که یکی از علائم حتمی ظهور امام زمان(عج) است- در این ماه اتفاق خواهد افتاد. برخی از روایات از کسوف خورشید در روز سیزدهم یا چهاردهم ماه رمضان و خسوف ماه در بیست و پنجم همان ماه به صورتی غیر منتظره خبر می‌دهد.[]

ماه نزول کتاب‌های آسمانی

بر اساس برخی روایات، قرآن کریم، انجیل، تورات، صُحُف و زبور در این ماه نازل شده‌اند.

تعیین آغاز و پایان ماه رمضان

اول ماه رمضان و اول ماه شوال با یکی از راه‌های زیر ثابت می‌شود:

  1. خود شخص٬ هلال اول ماه را ببیند.
  2. یقین پیدا کردن از گفته عده‌ای.
  3. شهادت دو مرد عادل که گفته آنها با یکدیگر در تعارض نباشد.
  4. سی روز از اول ماه قبل گذشته باشد.
  5. حُکم حاکم شرع (نظر برخی مراجع تقلید)

برخی راه‌های غیر مشهور هم عبارتند از: ضخامت هلال ماه، دیدن هلال قبل از ظهر و اینکه ماه در شب سیزدهم به شکل کامل دیده شود.[۶]

از جمله امور مستحب در آغاز ماه رمضان، استهلال(تلاش برای دیدن هلال ماه) است.[۷]

برخی احادیث، ماه رمضان را همیشه سی روزه دانسته[۸] و گروهی از فقهای قدیم بدان قائل بودند[۹] اما در مقابل، بعضی روایات بیان می‌کند که ماه رمضان همچون دیگر ماه‌ها در نوسان است؛ می‌تواند ۲۹ یا ۳۰ روزه باشد.[۱۰] بیشتر فقها قائل به این دیدگاه‌اند.[۱۱]

اعمال ماه رمضان

ماه رمضان مهمترین ماه عبادت مسلمانان است و در روایات، اعمال و عبادت‌های مختلفی برای این ماه نقل شده است. برخی از این اعمال مشترک‌اند و برای تمام روزهای ماه رمضان توصیه شده‌اند و برخی نیز اختصاص به روزهایی خاص دارند. تلاوت قرآن، شب‌زنده‌داری، نماز‌خواندن در شب‌های این ماه، صدقه‌دادن، اعتکاف در ده روز آخر و ... از اعمال این ماه شمرده شده است.

وقایع مهم ماه رمضان

نوشتار اصلی: وقایع ماه رمضان

در روایتی نزول کتاب‌های آسمانی صحف و تورات و انجیل و نیز قرآن در ماه رمضان دانسته شده است.[۱۲]

روز قدس

نوشتار اصلی: روز قدس

امام خمینی آخرین جمعۀ ماه رمضان را روز قدس نام‌گذاری کرده است. هر ساله در این روز، مسلمانان کشورهای مختلف در حمایت از مردم فلسطین و آزادی مسجدالاقصی راهپیمایی می‌کنند.

آداب و رسوم مردم

در جوامع اسلامی، آداب و رسوم ماه رمضان گوناگون و گسترده است.

آداب پیش از رمضان

  • خانه‌تکانی، نظافت مساجد، اماکن مذهبی، محله‌ها و بازارها در روزهای مانده به رمضان.[۱۳]
  • فراهم‌آوردن مواد غذایی و مایحتاج ماه رمضان[۱۴]
  • آشتی‌کنان[۱۵]
  • اعزام مبلغان به شهرها و آبادی‌ها برای بیان اصول و احکام شرعی[۱۶]
  • مراسم کلوخ‌اندازان؛ در روز آخر شعبان، مردم در خانه‌های بزرگ‌ترها یا باغ‌ها و تفرج‌گاه‌های جمع می‌شدند و شادی می‌کردند. در این جشن خوراکی مخصوص داشتند.[۱۷]
  • روزه پیشواز یا پیشباز؛ روزه اول، وسط و آخر ماه رجب و شعبان به عنوان روزه پیشواز مرسوم بوده است. گاهی هم یک تا سه روز قبل از رمضان، به عنوان پیشباز رمضان روزه می‌گیرند.[۱۸]

آداب ماه

  • چراغانی و آذین‌بندی مساجد و خیابان‌ها و ... طبل و دهل‌زنی در آغاز رمضان[۱۹]
  • ارسال پبام‌های تبریک در قالب نظم و نثر از سوی مردم به‌ویژه ادبا و شعرا[۲۰]
  • اعلام وقت سحر و بیدارکردن مردم به شیوه‌های گوناگون مانند دوره‌گردی مؤذنان و جارچیان در خیابان‌ها[۲۱]، برافروختن فانوس در گلدسته‌ها[۲۲]، طبل و شیپور نواختن[۲۳]، کوبیدن در خانه‌ها[۲۴]، شلیک توپ[۲۵] و زدن بوق حمام‌ها[۲۶].
روش‌های قدیمی برای آگاهی از وقت شرعی غروب و زمان افطار، شبیه روش‌های اعلام سحر بوده است. با پیشرفت ابزارها و وسائل اطلاع‌رسانی هر دوره، تغییر کرده و جای خود را به رادیو، تلویزیون و پخش اذان از بلندگوهای مساجد داده است
مراسم ختم قرآن در ماه رمضان در حرم حضرت معصومه(س)

ثبت آداب و رسوم ماه رمضان در فهرست میراث معنوی ایران، نشان از اهمیت این فرهنگ در میان ایرانیان دارد که هر کدام به نوعی و با توجه به خاستگاه اعتقادی و آیینی خود این روزها را گرامی می‌دارند.[۲۷]

از دیرباز، مردم از ابتدای این ماه روزانه یک جزء قرآن تلاوت کرده و تا پایان ماه یک ختم قرآن انجام می‌دادند. در گذشته این ختم‌ها بیشتر در مساجد صورت می‌گرفت و امروزه رادیو و تلوزیون بخشی از این فرهنگ را به عهده گرفته‌اند. مساجد و زیارتگاه‌ها در این ماه رونق زیادی دارند.

در بسیاری از شهرها به هنگام افطار مغازه‌ها تعطیل شده و خیابان‌ها خلوت می‌شود،[۲۸] در برخی مساجد نماز جماعت بلافاصله پس از اذان مغرب و با سرعت خوانده می‌شود و در برخی پس از صرف افطار اقامه شده و بعد از آن برنامه‌های سخنرانی و مناجات برگزار می‌گردد. در شب‌های تابستان، مردم پس از افطار به برنامه‌های مختلفی مانند خرید و شب‌نشینی می‌پردازند و تعطیلی هنگام افطار را با فعالیت‌های تا نزدیک سحر جبران می‌کنند. برنامه‌های متعدد ورزشی مانند جام رمضان نیز پس از افطار برگزار می‌گردد. امروزه سریال‌های متعدد تلوزیونی با محتوایی که تلاش می‌شود ارتباطی به معنویت داشته باشد جایگزین بخشی از این فعالیت‌ها شده است.

شب میلاد امام حسن (ع) و ایام شهادت امام علی (ع) نیز در سراسر مناطق شیعه‌نشین با برنامه‌های خاص مولودی و عزاداری از بقیه روزها ممتاز می‌شود. افطاری دادن و کمک به نیازمندان و ایتام در این روزها پررنگ‌تر انجام می‌گیرد.

اذان مؤذن زاده اردبیلی، دعای سحر و مناجات ربنا به هنگام افطار از نواهای ماندگار این ایام‌اند.

سنت‌های محلی

در برخی از مناطق به نوجوانانی که اولین سال روزه آنان است هدایایی داده می‌شود.[۲۹][۳۰] دید و بازدید، افطاری و رفع کدورت‌ها نیز از برنامه‌های مردم در این ماه است.[۳۱][۳۲][۳۳] سنت‌هایی همچون طبل زدن، کلوخ اندازان، مراسم دوست دوست، سحر خوانی در نواحی مختلف از دیگر برنامه‌های این ماه است.[۳۴]

در مناطق عرب نشین، هر شب مراسم روضه خوانی و سخنرانی در حسینیه‌ها، خانه‌ها و مساجد برگزار می‌شود. پذیرایی در این مراسم معمولا قهوه با آدابی خاص است.[۳۵]

 

ایران قدیم

تا چند دهه قبل، ماه رمضان برای مردم ایران شبیه نوروز بود. در این ماه بهترین خواروبار با نازل‌ترین قیمت‌ها به دکان‌ها می‌آمد و خریدها متناسب با آن زمان، چندبرابر می‌شد. از آخرین روزهای شعبان، پیشواز شروع می‌شد. زن‌ها خانه را تمیز کرده، آذوقه و خواروبار می‌خریدند و مردها به غبارروبی مساجد می‌رفتند.[۴۱]

توپ سحر

در آن زمان که خبری از رادیو و تلویزیون برای اعلام اوقات شرعی به مردم نبود زمان سحر و طلوع و غروب خورشید با صدای طبل، دُهُل، نَقّاره و دَف‌زنی اعلام می‌شد. در برخی شهرهای بزرگ، اعلام زمان سحر و افطار با شلیک گلوله توپ همراه بود. در تهران هر گوشه‌ای از شهر دو توپ جنگی کار گذاشته می‌شد که این توپ‌ها هنگام سحر و اذان مغرب ۳ بار شلیک می‌کردند. مردم البته به همین‌ها بسنده نکرده و برای جا نماندن در و همسایه از سحری، چشم به چراغ همدیگر داشتند و به دیوار هم مشت می‌کوبیدند تا بیدارشان کنند.[۴۲] در دیگر شهرها نیر رسوم خاصی برای بیدار شدن وجود داشت که برخی از آن‌ها تا به امروز اجرا می‌شوند، در مناطق کردنشین با موسیقی و آوازهایی از جمله آواز مرحبا و الوداع[۴۳] این کار صورت می‌گرفت.

صدای مناجات و دعای سحر و سحری خوردن سر و صدایی در شهر ایجاد می‌کرد که جعفر شهری در کتاب طهران قدیم آن را این‌گونه روایت می‌کند:

«این غوغا و هیاهو در سحرها به جایی می‌رسید که شهر یکپارچه بانگ و فریاد می‌گردید، تا آنجا که نقلی است: دیپلماتی اروپایی هنگام سحر ماه رمضان وارد شهر می‌شود، وقتی آن غوغا و ولوله می‌شنود به گمان آنکه مردم به اعتراض برخاسته یا انقلاب شده است بازگشته، فرار می‌کند.»[۴۴]

در این ماه کارها تقریباً تعطیل می‌شد و مردم به عبادت مشغول بودند و عروسی کمتر اتفاق می‌افتاد.[۴۵]

مساجد و امامزاده‌ها

در تهران نیز مردم در این ماه بیشتر در مساجد و صحن‌های امام‌زاده‌ها و زیارتگاه‌ها و این قبیل اماکن جمع می‌شدند که مسجد شاه (مسجد امام) در درجه اول آن قرار می‌گرفت، این مسجد که وسعت آن در گذشته زیادتر از وسعت فعلی آن بود، در ماه رمضان پاتوق بساطی‌ها و خرده‌فروشی‌های محل می‌شد. مسجد سپهسالار و صحن امامزادگان سید اسماعیل، سید نصرالدین، یحیی و محوطه‌ها و کوچه‌های اطراف آن‌ها هم در ماه رمضان پاتوق معاملات می‌شدند.[۴۶]

 

برچسب مطلب:
     بازدیدها: 34  |  نظرات: 0
مطالب مشابه
بخش نظرات
نام شما:*
ایمیل:
سوال:
پنج بعلاوه شـش؟ ( جواب بصورت عدد نوشته شود )
پاسخ:*
کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به سازمان بسیج طلاب و روحانیون گلستان می باشد | طراحی و اجرا : سفارش دات نت